Biznesiniz gəlirli olduğu halda niyə bank hesabında pul yoxdur?

Gəlirli biznesin bank hesabında niyə kifayət qədər vəsait olmaya bilər və bunu necə idarə etmək olar?
Mühasibat uçotunuz biznesinizin mənfəətlə işlədiyini göstərir. Satışlar yaxşı gedir. Müştəriləriniz var və işiniz kifayət qədər çoxdur.
Bəs niyə bank hesabınızdakı vəsait hələ də kifayət qədər görünmür?
Bu, sahibkarların ən çox qarşılaşdığı suallardan biridir. Xüsusilə mühasibiniz sizə şirkətin mənfəət əldə etdiyini və hətta vergi öhdəliyinizin yarandığını bildirdikdə, lakin hesabda həmin məbləği görmədikdə vəziyyət daha da çaşdırıcı ola bilər.
Əslində cavab sadədir:
Mənfəət və pul vəsaiti eyni şey deyil.
Mənfəət, ümumilikdə, əldə olunan gəlirlərdən həmin gəlirlərin əldə edilməsi ilə bağlı xərclərin çıxılması nəticəsində yaranır. Pul axını isə vəsaitin faktiki olaraq nə zaman biznesə daxil olduğunu və biznesdən nə zaman çıxdığını göstərir.
Bu iki göstərici bir-biri ilə əlaqəli olsa da, əməliyyatların vaxtı və uçot xüsusiyyətləri onların nəticələrinin bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənməsinə səbəb ola bilər.
Aşağıda biznesiniz mənfəətli olduğu halda bank hesabında vəsaitin niyə az ola biləcəyinin əsas səbəblərini nəzərdən keçirək.

1. Müştəriləriniz hələ ödəniş etməyib

Siz müştəriyə hesab-faktura təqdim etmiş və satışı gəlir kimi uçota almış ola bilərsiniz. Lakin bu, həmin pulun artıq bank hesabınızda olması demək deyil.
Məsələn, mart ayında 10 000 AZN dəyərində xidmət göstərmisiniz və müştəriyə 30 gün ərzində ödəniş etmək imkanı vermisiniz. Bu satış mart ayının maliyyə nəticələrində əks oluna bilər. Lakin müştəri ödənişi aprel və ya daha gec həyata keçirə bilər.
Bu müddətdə isə siz əməkhaqqı, təchizatçı borcları, icarə və digər xərcləri ödəməli olursunuz.
Müştərilərin ödəniş müddəti uzandıqca biznesinizin daha çox vəsaiti ödənilməmiş debitor borclarında “donur”.
Bu səbəbdən aşağıdakı məsələləri mütəmadi yoxlamaq vacibdir:

Hesab-fakturalar xidmət göstərildikdən nə qədər sonra təqdim olunur?
Ödəniş şərtləri aydındırmı?
Gecikmiş ödənişlər mütəmadi izlənilirmi?
Müştərilərdən bir neçəsi ümumi debitor borcunun böyük hissəsini təşkil edirmi?
Müştərilərinizə verdiyiniz ödəniş müddəti təchizatçılarınıza olan öhdəliklərinizin müddətindən daha uzundurmu?

Effektiv debitor borclarının idarə edilməsi müştərilərə təzyiq göstərmək deyil. Bu, gördüyünüz işin qarşılığını vaxtında və düzgün şəkildə almağınızı təmin etməkdir.

2. Həddindən artıq ehtiyat saxlayırsınız

Ehtiyatların alınması pul vəsaitinin dərhal biznesdən çıxmasına səbəb olur, lakin bu məbləğ adətən həmin anda mənfəət və zərər hesabatında xərc kimi tanınmır. Ehtiyatın maya dəyəri, əsasən, məhsul satıldıqda xərcə çevrilir.
Nəticədə anbarınızda böyük məbləğdə məhsul ola bilər, lakin bank hesabınızda kifayət qədər vəsait olmaya bilər.
Üstəlik, ehtiyatlar köhnələ, zədələnə və ya uzun müddət satılmaya bilər.
Ona görə də hansı məhsulların sürətlə satıldığını, hansılarının anbarda uzun müddət qaldığını və real ehtiyacdan daha çox alış edib-etmədiyinizi analiz etmək vacibdir.
Toplu alış zamanı əldə edilən endirim hər zaman qənaət demək deyil. Əgər pulunuz aylarla satılmayan məhsullarda qalırsa, həmin “endirim” biznesiniz üçün əlavə pul axını problemi yarada bilər.

3. Avadanlıq və digər aktivlər almısınız

Biznesiniz üçün avtomobil, kompüter, avadanlıq, texnika, mebel və ya digər aktivlər əldə etmiş ola bilərsiniz.
Bu zaman pulun tam məbləği bank hesabından çıxır. Lakin həmin məbləğ mənfəət və zərər hesabatında dərhal tam xərc kimi əks olunmaya bilər.
Belə aktivlər mühasibat uçotunda aktiv kimi tanınır və onların dəyəri faydalı istifadə müddəti ərzində amortizasiya vasitəsilə mərhələli şəkildə xərclərə aid edilir.
Məsələn, 15 000 AZN dəyərində avadanlıq aldıqda bank hesabınız 15 000 AZN azala bilər, lakin həmin məbləğin yalnız müəyyən hissəsi həmin ilin mənfəətinə xərc kimi təsir edə bilər.
Bu səbəbdən böyük investisiyalar biznesin pul axını planlamasında mütləq nəzərə alınmalıdır.

4. Kredit və maliyyələşmə üzrə ödənişlər edirsiniz

Kredit ödənişləri də sahibkarlar üçün tez-tez qarışıqlıq yaradan məsələlərdəndir.
Kredit üzrə ödəniş adətən iki əsas hissədən ibarət olur:

Faiz ödənişi – biznesin xərci kimi tanınır;
Əsas borcun ödənilməsi – borcun məbləğini azaldır, lakin mənfəəti birbaşa azaltmır.

Lakin hər iki məbləğ bank hesabından çıxır.
Bu səbəbdən biznesiniz kifayət qədər mənfəət əldə etsə də, mövcud vəsaitin əhəmiyyətli hissəsi kreditlərin, avtomobil maliyyələşməsinin və digər borcların ödənilməsinə yönələ bilər.
Aylıq ümumi ödəniş yükünü və qarşıdakı iri ödənişlərin tarixlərini əvvəlcədən bilmək vacibdir.

5. Biznesdən şəxsi məqsədlər üçün pul çıxarırsınız

Sahibkarın biznesdən götürdüyü pul hər zaman biznes xərci hesab edilmir.
Məsələn, fərdi sahibkar və ya ortaqlıqda fəaliyyət göstərən biznesdə sahibkarın götürdüyü vəsait biznesin pul qalığını azaldır, lakin mənfəəti birbaşa azaltmır.
Məhdud məsuliyyətli şirkətlərdə isə direktor və ya təsisçi tərəfindən götürülən vəsait əməkhaqqı, dividend, şirkətə əvvəl verilmiş borcun qaytarılması və ya digər formada rəsmiləşdirilə bilər. Bu ödənişlərin hər birinin fərqli mühasibat və vergi nəticələri ola bilər.
Əgər biznesdən çıxarılan vəsait şirkətin real pul yaratmaq imkanından çoxdursa, bank hesabındakı məbləğ tədricən azalacaq, baxmayaraq ki, şirkət kağız üzərində mənfəətli görünə bilər.

6. Vergi ödənişləri vəsaiti azaldıb

Vergilər biznesin pul axınına ciddi təsir göstərə bilər.
Vergi öhdəliyi biznesin mənfəəti yarandıqdan sonra ödənildiyi üçün burada da zaman fərqi yaranır. Mühasibat hesabatında mənfəət görünür, lakin vergi ödənişi daha sonra bank hesabından vəsait çıxarır.
Bu səbəbdən vergi öhdəliklərini əvvəlcədən planlaşdırmaq və müvafiq vəsaiti kənara ayırmaq faydalıdır.
Vergi üçün ayrıca vəsait rezerv etmək, son ödəniş tarixi çatdıqda böyük məbləği birdəfəyə tapmaq məcburiyyətindən daha rahat və təhlükəsiz yanaşmadır.

7. Biznesiniz çox sürətlə böyüyür

Böyümə adətən müsbət göstəricidir. Lakin böyüyən biznes əvvəlcə pul xərcləyir, gəliri isə daha sonra əldə edə bilər.
Sürətlə böyüyən şirkət:

Daha çox məhsul və xammal almalı;
Yeni əməkdaşlar işə götürməli;
Daha çox podratçı ilə işləməli;
Daha böyük ofis və ya obyektə keçməli;
Yeni avadanlıqlar almalı;
Marketinq xərclərini artırmalı;
Müştəridən ödəniş almadan əvvəl daha çox iş görməli ola bilər.

Bu xərclər müştərilərdən ödəniş daxil olmazdan həftələr və ya aylar əvvəl yarana bilər.
Bəzən bu vəziyyət “həddindən artıq sürətli böyümə” (overtrading) kimi xarakterizə olunur: şirkət mövcud pul imkanlarının rahat şəkildə dəstəkləyə biləcəyindən daha çox iş və sifariş əldə edir.
Nəticədə mənfəətli və sürətlə böyüyən şirkət belə öz öhdəliklərini vaxtında ödəməkdə çətinlik çəkə bilər.
Bu səbəbdən böyümə mütləq pul axını proqnozu ilə dəstəklənməlidir.

8. Mənfəət marjanız kifayət qədər yüksək deyil

Biznes mənfəətli ola bilər, amma bu mənfəət biznesin ehtiyaclarını qarşılamaq üçün kifayət etməyə bilər.
Əgər qiymətləriniz xidmət və ya məhsulun maya dəyərini və biznesin ümumi xərclərini yalnız minimal səviyyədə qarşılayırsa, vergi, kredit ödənişləri, avadanlıq alışları və digər xərclərdən sonra çox az vəsait qala bilər.
Təchizatçı qiymətlərinin, əməkhaqqının, yanacaq, sığorta, proqram təminatı və digər xərclərin artmasına baxmayaraq satış qiymətləriniz dəyişməyibsə, mənfəət marjanız əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.
Yüksək dövriyyə həmişə yüksək qazanc demək deyil. Əsas məsələ hər satışdan biznesdə nə qədər mənfəət qalmasıdır.

9. Bəzi xərcləri müntəzəm göstəricilərinizdə nəzərə almırsınız

Yalnız bank hesabına və ya aylıq mənfəət göstəricisinə baxırsınızsa, rüblük və ya illik ödənilən bəzi xərcləri nəzərdən qaçıra bilərsiniz.
Bunlara aşağıdakılar aid ola bilər:

Sığorta ödənişləri;
İllik proqram təminatı abunəlikləri;
Peşəkar xidmət haqları;
Avadanlıqların texniki xidməti;
Nəqliyyat xərcləri;
Vergi ödənişləri;
Mövsümi işçi və ehtiyat tələbatı.

Sakit keçən bir ayda bank hesabınızda artıq vəsait görünə bilər. Lakin bir neçə iri ödəniş eyni dövrə düşdükdə ciddi pul axını problemi yarana bilər.
Bu səbəbdən illik və qeyri-müntəzəm xərcləri də nəzərə alan pul axını proqnozu hazırlamaq vacibdir.

10. Maliyyə göstəriciləriniz aktual deyil

Bəzən görünən mənfəət tam və ya düzgün məlumatlara əsaslanmaya bilər.
Məsələn:

Təchizatçı hesabları hələ sistemə daxil edilməyib;
Ehtiyatların qalıqları yenilənməyib;
Müştəri hesab-fakturalarında təkrar uçot var;
Şəxsi və biznes əməliyyatları bir-birinə qarışıb.

Əgər mühasibat uçotunuz bir neçə ay geridə qalırsa, hesabatda gördüyünüz mənfəət biznesin hazırkı vəziyyətini deyil, keçmiş vəziyyətini əks etdirə bilər.
Aktual mühasibat uçotu yalnız vergi öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün deyil. O, biznesdə vaxtında düzgün qərarlar qəbul etmək üçün vacib idarəetmə alətidir.

Bəs pul əslində hara gedib?

Əksər hallarda səbəb tək bir böyük problem olmur.
Müştərilərin gec ödəniş etməsi, ehtiyatların artması, kredit ödənişləri, vergi öhdəlikləri və sahibkar tərəfindən biznesdən vəsait çıxarılması birlikdə bank hesabındakı pulun azalmasına səbəb ola bilər.
Başlamaq üçün aşağıdakı göstəriciləri müqayisə edə bilərsiniz:

Hesabat dövrü üzrə mənfəət;
Müştərilərdən alınmalı məbləğ;
Ehtiyatların və tamamlanmamış işlərin dəyəri;
Alınmış avadanlıq və digər aktivlər;
Kredit və maliyyələşmə ödənişləri;
Ödənilmiş və qarşıda duran vergi öhdəlikləri;
Sahibkarların biznesdən götürdüyü vəsait.

Bu müqayisə mühasibat hesabatında görünən mənfəət ilə bank hesabındakı vəsaitin hərəkəti arasında əlaqəni anlamağa kömək edir.

İndi nə edə bilərsiniz?

Əgər biznesinizdə pul axını ilə bağlı problem yaranıbsa, aşağıdakı addımlardan başlaya bilərsiniz:

İş tamamlandıqdan dərhal sonra hesab-fakturaları təqdim edin;
Gecikmiş ödənişləri sistemli şəkildə izləyin;
Ödəniş şərtlərinizi və avans tələblərinizi nəzərdən keçirin;
Qarşıdakı 12 həftə ərzində ödənilməli bütün borcların siyahısını hazırlayın;
Vergi öhdəlikləri üçün əvvəlcədən vəsait ayırın;
Ehtiyatların səviyyəsini və yavaş satılan məhsulları analiz edin;
Qiymətlərinizin kifayət qədər mənfəət marjası yaradıb-yaratmadığını yoxlayın;
Böyük alışları əvvəlcədən planlaşdırın;
Biznesdən çıxarılan vəsaitləri nəzarətdə saxlayın;
Mühasibat uçotunu daim aktual saxlayın.

Ən əsası isə problemi ödəniş gecikdikdən və ya bank hesabında vəsait tükəndikdən sonra deyil, əvvəlcədən müəyyən etməkdir.
Pul axını problemlərini erkən aşkar etdikdə onların idarə edilməsi daha asan olur.

FINSOUL sizə necə kömək edə bilər?

Biznesinizi idarə etmək üçün mürəkkəb və yüzlərlə səhifədən ibarət hesabatlara ehtiyacınız yoxdur. Sizə lazım olan aydın, aktual maliyyə məlumatları və həmin məlumatların nə demək olduğunu izah edə biləcək peşəkar tərəfdaşdır.
FINSOUL olaraq sizə aşağıdakı istiqamətlərdə dəstək göstərə bilərik:

Mühasibat uçotunda göstərilən mənfəət ilə real pul vəsaiti arasındakı fərqi müəyyən etmək;
Pulun harada “bağlandığını” və hansı istiqamətlərə xərcləndiyini analiz etmək;
Praktik pul axını proqnozu hazırlamaq;
Mühasibat uçotu və maliyyə hesabatlarının keyfiyyətini artırmaq;
Debitor borclarını, ehtiyatları, qiymətləri və mənfəət marjalarını təhlil etmək;
Vergi ödənişlərini və iri xərcləri əvvəlcədən planlaşdırmaq;
Biznesin real maliyyə imkanlarını müəyyən etmək;
Potensial riskləri problemə çevrilməzdən əvvəl aşkar etmək.

Biznesiniz kağız üzərində mənfəətli görünür, lakin bank hesabındakı vəsait bunun əksini göstərirsə, səbəbini anlamaq vacibdir.
Çünki əsas sual yalnız “Biz nə qədər qazanırıq?” deyil.
Əsas suallardan biri də budur:
“Qazandığımız pul hazırda haradadır?”
Düzgün maliyyə analizi bu suala cavab tapmağa və biznesinizin pul axınını daha effektiv idarə etməyə kömək edir.

Yeniliklər