Yeniliklər

Performansın qiymətləndirilməsi sistemləri nədir və onları necə qurmaq olar?

Performansın qiymətləndirilməsi sistemləri nədir?Performansın qiymətləndirilməsi sistemləri işçilərin yerinə yetirdikləri işin keyfiyyətini ölçür və onların təşkilata verdiyi töhfələri vurğulamaq üçün imkan yaradır. Təşkilatlar bu sistemlərdən işçilərin fəaliyyət nəticələrini sənədləşdirmək və qiymətləndirmək məqsədilə istifadə edirlər. İnsan resursları sahəsində işləmək istəyən şəxslər üçün bu sistemlərin üstünlüklərini anlamaq iş yerində məhsuldarlığın artırılmasına kömək edə bilər.
Bu məqalədə performansın qiymətləndirilməsi sisteminin nə olduğunu, onun üstünlüklərini və belə bir sistemi qurmaq üçün atılmalı olan addımları nəzərdən keçirəcəyik.
Performansın qiymətləndirilməsi sistemləri işçilərin vəzifə öhdəliklərini nə dərəcədə effektiv yerinə yetirdiyini sistemli şəkildə təhlil edir və onların müntəzəm geribildirim almasını təmin edir. Bu sistem çərçivəsində təşkilatlar işçilərin fəaliyyətini sənədləşdirir, qiymətləndirmə dövrünü müəyyənləşdirir və müvafiq qiymətləndirmələr aparırlar. Adətən, bu proses ildə ən azı bir dəfə həyata keçirilir.
Bəzi təşkilatlarda işçilər sınaq müddətini başa vurduqdan sonra da qiymətləndirilirlər. Əgər işçi gözləntiləri qarşılayır və ya onları üstələyirsə, rəhbərlik onun sınaq müddətini uğurla başa vurduğunu təsdiqləyə bilər. Qiymətləndirmə sistemi fəaliyyət göstərilən sahədən və təşkilatın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir.
Performansın qiymətləndirilməsi həm təşkilatlar, həm də işçilər üçün vacibdir. Çünki bu proses əməkhaqqı, mükafatlar və digər imtiyazlarla bağlı qərarların qəbul edilməsinə kömək edir. Eyni zamanda, işçilərin bacarıqları və güclü tərəfləri də qiymətləndirilir. Bunun üçün rəsmi müşahidələrdən, praktiki tapşırıqlardan və özünüqiymətləndirmə siyahılarından istifadə oluna bilər.
Qiymətləndirmənin mühüm hissələrindən biri işçilərin fəaliyyət nəticələrinin əvvəlcədən müəyyən edilmiş məqsədlərlə müqayisə edilməsidir. Məsələn, satış mütəxəssisinin illik performans qiymətləndirilməsi il ərzində əldə etdiyi ümumi satış həcminə əsaslana bilər.

Performansın qiymətləndirilməsi sistemlərinin üstünlükləri nələrdir?

Performansın qiymətləndirilməsi işçilərə və təşkilatlara bir sıra üstünlüklər təqdim edir.

1. Təkmilləşdirilməli sahələri müəyyən edir

Performansın qiymətləndirilməsi rəhbərlərə ayrı-ayrı işçilərin hansı sahələrdə inkişaf etməli olduğunu anlamağa imkan verir. Bu proses işçilərin öz vəzifələrini effektiv yerinə yetirməsinə mane olan amilləri müəyyənləşdirir və təşkilatın onların bacarıqlarını necə inkişaf etdirə biləcəyini göstərir.
Əgər bütün işçilərin müəyyən sahədə təkmilləşməyə ehtiyacı varsa, təşkilat mövcud təlim proqramını yenidən nəzərdən keçirə və dəyişikliklər edə bilər.

2. Daha güclü komandaların formalaşmasına kömək edir

Rəhbərlər işçilərin güclü və zəif tərəflərini müəyyənləşdirmək üçün performans qiymətləndirmələrindən istifadə edirlər. Bu məlumatlar bir işçinin güclü tərəflərinin digər işçinin inkişaf etdirilməli tərəflərini tamamladığı əməkdaşlığa əsaslanan komandaların yaradılmasına kömək edir.
Qiymətləndirmə həmçinin işçinin təşkilatın korporativ mədəniyyətinə nə dərəcədə uyğun olduğunu anlamağa imkan verir. İşçilərin imkanlarını düzgün qiymətləndirməklə rəhbərlər komanda işini gücləndirə, əməkdaşlığı yaxşılaşdıra və nəticəyönümlü iş mühiti formalaşdıra bilərlər.

3. İnkişaf və karyera yüksəlişini dəstəkləyir

Performansın qiymətləndirilməsi rəhbərlərə əsas kompetensiyaları və bacarıq çatışmazlıqlarını müəyyən etməklə işçilərin inkişaf imkanlarına diqqət yetirməyə şərait yaradır.
Qiymətləndirmə zamanı işçilər əməkhaqları, karyera məqsədləri və bu məqsədlərə çatmaq üçün atmalı olduqları addımlar barədə müzakirələr apara bilərlər. Rəhbərlər işçilərin inkişaf ehtiyaclarını müəyyən etdikdə konkret bacarıqları təkmilləşdirən və uzunmüddətli karyera yüksəlişini dəstəkləyən fərdi inkişaf planları hazırlaya bilərlər.

4. İşçilərin işə cəlbolunma səviyyəsini müəyyən edir

İşinə və təşkilata bağlı olan işçilər adətən daha məhsuldar fəaliyyət göstərirlər. Effektiv qiymətləndirmə sistemi rəhbərlərə komanda üzvlərinin öz vəzifələrinə nə dərəcədə bağlı olduğunu müəyyən etməyə kömək edir.
Bu səviyyəni anlamaq rəhbərlərə işçiləri dəstəkləmək və motivasiya etmək üçün məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirməyə imkan verir. Nəticədə daha məhsuldar və müsbət iş mühiti formalaşır.

5. İş yerində ünsiyyəti yaxşılaşdırır

Performansın qiymətləndirilməsi strukturlaşdırılmış proses olduğuna görə iş yerində ünsiyyətin inkişafına kömək edir. Konstruktiv geribildirim vermək və faydalı təkliflər təqdim etmək üçün açıq ünsiyyət mədəniyyətinin formalaşdırılması vacibdir.
Təşkilat ünsiyyətə üstünlük verdikdə rəhbərlər problemləri açıq şəkildə müzakirə edə və işçilərlə aralarında yaranan gərginliyi azalda bilərlər. Eyni zamanda, işçilər öz məqsədlərini, narahatlıqlarını və təkliflərini sərbəst şəkildə bölüşmək imkanı əldə edirlər.

6. Vəzifə yüksəlişinə uyğun işçiləri müəyyən edir

Performans qiymətləndirməsi yalnız inkişaf etdirilməli sahələri aşkar etmir, həm də gözləntiləri üstələyən işçiləri müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Aydın qiymətləndirmə meyarlarından istifadə etməklə rəhbərlər yüksək nəticələr göstərən və vəzifə yüksəlişinə, bonuslara və ya əlavə məsuliyyətlərə uyğun olan işçiləri müəyyən edə bilərlər. Yaxşı qurulmuş qiymətləndirmə sistemi karyera inkişafı üçün imkanlar yaradır və işçilərin uğurlu fəaliyyətinin mükafatlandırılmasını təmin edir.

Performansın qiymətləndirilməsi sistemini necə qurmaq olar?

Effektiv performansın qiymətləndirilməsi sistemi yaratmaq üçün aşağıdakı addımları izləmək olar.

1. Mövcud qiymətləndirmə sistemini nəzərdən keçirin

Təşkilatda artıq performansın qiymətləndirilməsi sistemi olsa da, olmasa da, işçilərin hazırda necə qiymətləndirildiyini anlamaq vacibdir.
Mövcud prosesi təhlil edərkən qiymətləndirmələrin hansı tezliklə aparıldığını, geribildirimin nə qədər müntəzəm verildiyini və bu prosesin işçilərin inkişafına kömək edib-etmədiyini araşdırın.
Bu məlumatlar təşkilatın korporativ mədəniyyətinə uyğun və gözlənilən nəticələri təmin edən sistemin hazırlanmasına kömək edəcək.

2. Performans göstəricilərini müəyyənləşdirin

Qiymətləndirmə prosesində qərəzliliyin qarşısını almaq üçün aydın performans göstəriciləri müəyyən edilməlidir. Bu göstəricilər həm işçinin fərdi nəticələrini, həm də təşkilat daxilində davranışını qiymətləndirməyə imkan verir.
Göstəricilər konkret vəzifələrə uyğun hazırlanmalı, işçilərdən nə gözlənildiyini dəqiq göstərməlidir. Onlar fəaliyyət sahəsindən asılı olaraq dəyişə bilər.
Məsələn, xəstəxanada qeydiyyat üzrə çalışan əməkdaşın performansı telefon zənglərinə üç zəng siqnalı ərzində cavab verməsi və elektron məktublara 30 dəqiqə ərzində reaksiya göstərməsi ilə qiymətləndirilə bilər. Satış mütəxəssisi üçün isə əsas göstəricilərdən biri ay ərzində satılan məhsulların sayı ola bilər.

3. Performansın qiymətləndirilməsi formasını hazırlayın

Qiymətləndirmənin ədalətli və ardıcıl aparılması üçün bütün işçilərə eyni əsas meyarları tətbiq edən standart forma hazırlamaq məqsədəuyğundur.
Qiymətləndirmə formasında əsas diqqət yetiriləcək sahələr müəyyənləşdirilməlidir. Bu, qiymətləndirməni daha məqsədyönlü edir və işçilərə inkişaf etdirməli olduqları istiqamətlərə diqqət yetirməyə imkan verir.
Qiymətləndirmə zamanı işçinin fəaliyyətinin bütün aspektlərini əhatə etmək vacib deyil. Əsas məsələ təşkilatın məqsədləri və konkret vəzifənin tələbləri baxımından ən əhəmiyyətli göstəriciləri seçməkdir.

4. İşçilərə özünüqiymətləndirmə imkanı verin

Performans göstəricilərinin və qiymətləndirmə formalarının hazırlanması işçilərdə rəhbərlik tərəfindən sadəcə qiymətləndirildikləri və ya mühakimə olunduqları təəssüratını yarada bilər. Bu isə iş mühitinə mənfi təsir göstərə və motivasiyanı azalda bilər.
Bunun qarşısını almaq üçün qiymətləndirmədən əvvəl formaları işçilərə təqdim edin və onların öz fəaliyyətlərini qiymətləndirməsinə şərait yaradın.
Daha sonra rəhbər öz qiymətləndirməsini apararaq nəticələri işçinin özünüqiymətləndirməsi ilə müqayisə edə bilər. Bu proses işçilərə öz fikirlərini bildirmək, nailiyyətlərini izah etmək və inkişaf ehtiyaclarını müzakirə etmək imkanı verir.

5. Geribildirim qaydalarını müəyyənləşdirin

Geribildirim performansın qiymətləndirilməsinin əsas məqsədlərindən biridir. Buna görə də qiymətləndirmədə iştirak edən bütün şəxslər hansı növ geribildirim təqdim etməli olduqlarını və bunu necə etməli olduqlarını bilməlidirlər.
Rəhbərlər həm nailiyyətləri qeyd edən, həm də inkişaf etdirilməli sahələri göstərən balanslı geribildirim verməlidirlər. Bundan əlavə, işçinin performansını yaxşılaşdırmaq üçün aydın addımlar müəyyən edilməli və onun töhfələrinin təşkilatın ümumi məqsədlərinə necə təsir etdiyi izah olunmalıdır.
Bu yanaşma işçilərin inkişaf motivasiyasını artırır, səylərini şirkətin məqsədləri ilə uyğunlaşdırır və uzunmüddətli uğura şərait yaradır.

6. İntizam tədbirləri və əmək münasibətlərinə xitam prosedurlarını hazırlayın

Ətraflı qiymətləndirmə aparılmasına və inkişaf yollarının izah edilməsinə baxmayaraq, bəzi işçilərin performansı gözlənilən səviyyəyə çatmaya bilər. Belə hallara hazır olmaq üçün aydın və sənədləşdirilmiş intizam tədbirləri və əmək münasibətlərinə xitam prosedurları hazırlanmalıdır.
İşçinin fəaliyyəti zəiflədikdə əvvəlcə şifahi xəbərdarlıq, nəticə olmadıqda isə yazılı xəbərdarlıq tətbiq edilə bilər. Hər iki halda görülən tədbirin səbəbləri işçiyə aydın şəkildə izah edilməlidir.
Bu prosedurlar tətbiq edilərkən qüvvədə olan əmək qanunvericiliyinin tələbləri nəzərə alınmalıdır.

7. Qiymətləndirmə cədvəli yaradın

Bir çox təşkilat işçilərin fəaliyyətini ildə bir dəfə qiymətləndirsə də, altı aylıq və ya rüblük qiymətləndirmələr prosesin effektivliyini artıra bilər.
Daha tez-tez aparılan qiymətləndirmələr problemlərin vaxtında aradan qaldırılmasına, bacarıqların inkişafına və nailiyyətlərin tanınmasına imkan verir. İl ərzində işçilərin uğurlarının dəfələrlə qeyd edilməsi onların motivasiyasını qorumağa kömək edir.
Təşkilat həftəlik və ya aylıq görüşlər keçirməyi seçərsə, rəhbərlər davamlı geribildirim vermək və işçilərin gözləntilərə uyğun fəaliyyət göstərməsini təmin etmək üçün qeyri-rəsmi qiymətləndirmələrdən istifadə edə bilərlər.

8. Rəhbərliyin təsdiqini alın

Qiymətləndirmə sistemi hazırlandıqdan sonra onun tətbiqi və mövcud prosesdəki dəyişikliklər barədə rəhbərliyə məlumat verilməlidir.
Təqdimat zamanı müntəzəm təlimlərin və davamlı geribildirimin işçilərin inkişafına, istedadların daha effektiv idarə olunmasına və ümumi iş nəticələrinin yaxşılaşdırılmasına necə kömək edəcəyi izah olunmalıdır.
Bir çox təşkilat istedadların idarə edilməsini təkmilləşdirmək üçün davamlı geribildirimə əsaslanan sistemlər tətbiq edir. Rəhbərliyin dəstəyi yeni sistemin uğurlu tətbiqi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

9. Yeni sistemi tətbiq edin

Rəhbərliyin təsdiqindən sonra yeni qiymətləndirmə sistemini təşkilatın müvafiq bölmələrində tətbiq edin.
Tətbiq prosesi zamanı işçilərin hansı meyarlara əsasən mükafatlandırılacağı və nailiyyətlərinin necə tanınacağı aydın şəkildə müəyyənləşdirilməlidir. Bu, işçilərin mükafat əldə etmək üçün hansı nəticələrə nail olmalı olduqlarını anlamasına kömək edir.
Sistemin effektivliyini artırmaq üçün qiymətləndirmə nəticələrini müvafiq təlim proqramları ilə əlaqələndirmək də mümkündür. Yeni sistemin uğurlu olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün nəticələr müntəzəm izlənilməlidir.

10. Yeni qiymətləndirmə sisteminin effektivliyini yoxlayın

Yeni sistem tətbiq edildikdən bir neçə ay sonra əvvəlcədən müəyyən edilmiş göstəricilər və təşkilati məqsədlər əsasında nəticələri qiymətləndirmək lazımdır.
İşçilərin davranışında, məhsuldarlığında və komanda fəaliyyətində baş verən dəyişiklikləri izləyin. Əhəmiyyətli irəliləyiş müşahidə edilərsə, nəticələri rəhbərliyə təqdim edərək sistemin effektivliyini nümayiş etdirin.
Əgər nəzərəçarpan dəyişiklik yoxdursa, qiymətləndirmə metodunu yenidən nəzərdən keçirin. İşçilərin performansını yaxşılaşdıra və sistemi təşkilatın məqsədləri ilə daha yaxşı uyğunlaşdıra biləcək çatışmayan amilləri müəyyənləşdirin.

Nəticə

Effektiv performansın qiymətləndirilməsi sistemi işçilərin güclü və zəif tərəflərini müəyyənləşdirməyə, məhsuldarlığı artırmağa, komanda işini gücləndirməyə və karyera inkişafını dəstəkləməyə kömək edir. Bunun üçün aydın performans göstəriciləri müəyyənləşdirmək, müntəzəm və konstruktiv geribildirim vermək, işçilərin özünüqiymətləndirməsinə şərait yaratmaq və nəticələri davamlı izləmək vacibdir.
Düzgün qurulmuş qiymətləndirmə sistemi yalnız işçilərin fəaliyyətini ölçmək üçün vasitə deyil, həm də insan resurslarının idarə edilməsini təkmilləşdirmək və təşkilatın uzunmüddətli məqsədlərinə nail olmaq üçün strateji alətdir.

Xidmətlərlə bağlı sualınız var? Biz sizə zəng edək