Audit Prosesinin Mərhələləri : Addım-addım izah

Auditlər biznes əməliyyatlarında dəqiqliyin, şəffaflığın və uyğunluğun təmin edilməsində mühüm rol oynayır. İstər daxili audit, istərsə də qanuni audit olsun, strukturlaşdırılmış prosesi izləmək müəssisələrə hesabatlılığı qorumağa və maraqlı tərəflərlə etimad yaratmağa kömək edir. Auditlər təşkilatın maliyyə sağlamlığı və əməliyyat səmərəliliyinin müstəqil və obyektiv qiymətləndirilməsini təklif etməklə investorlar, kreditorlar, tənzimləyicilər və rəhbərlik kimi maraqlı tərəflərə dəyərli məlumatlar verir. Audit prosesi ümumilikdə 5 sturukturlaşmış mərhədən ibarətdir. Bu məqalədə hər bir mərhələ ətraflı şəkildə izah ediləcək.

Auditin Başlaması - Planlaşdırma

Planlaşdırma təməl yaradır. Auditorlar fon məlumatları toplayır, nəyi yoxlayacaqlarını müəyyən edir və tapşırıq üçün strateji yol xəritəsi hazırlayırlar.

• Təşkilati anlamaq - Auditor audit mövzusu haqqında məlumat toplayır, audit məqsədlərini və metodologiyasını müəyyən edir və audit proqramı hazırlayır. Audit proqramı auditorun araşdırılacaq sahəni/fəaliyyəti, veriləcək sualları və nəzərdən keçiriləcək sənədləri müəyyən etməlidir.
• Əhatə dairəsi və məqsədlərin müəyyən edilməsi - Auditor audit məqsədlərini və əhatə dairəsini, təxmini müddət və tələb olunan resurslar, maliyyə hesabatını müzakirə etmək və audit nəticələrinin kimə çatıralacağını müəyyən etmək üçün audit olunan sahənin nümayəndələri ilə görüşür.
• Risk qiymətləndirilməsi - Maliyyə hesabatlarının bütün sahələri eyni risk daşımır. Auditorlar müsahibələr, analitik prosedurlar və sənaye tədqiqatları vasitəsilə problemlərin ən çox harada ortaya çıxa biləcəyini müəyyən edirlər. Onlar daha çox yoxlama tələb edən yüksək riskli sahələri qiymətləndirirlər.
• Audit strategiyasının hazırlanması - Əhatə dairəsi və risk qiymətləndirməsinə əsasən, auditorlar auditin aparılması üçün hərtərəfli audit proqramı yaradırlar. Bu strategiya yerinə yetiriləcək xüsusi prosedurları, audit qrupunun tərkibini, resursların bölüşdürülməsini və müddət gözləntilərini müəyyən edir və prosesin məsuliyyətləri, əhatə dairəsini və tapşırığın şərtlərini sənədləşdirir.

Sahə işi - Dəlilərin toplanması və araşdırılması

• Sahə işi - Bu mərhələdə daxili nəzarətin və uyğunluğun adekvatlığını qiymətləndirmək üçün auditor əsas işçi heyəti ilə görüşür, şöbə qeydlərini və proseslərini nəzərdən keçirir və əməliyyat nümunələrini ətraflı şəkildə sınaqdan keçirir.
• Status Görüşləri - Sahə işi boyunca auditor ilkin audit müşahidələrini və həll olunmamış sənəd tələblərini status görüşləri zamanı audit olunanlarla müzakirə edir. Bu görüşlər audit olunan şəxsə hər hansı bir narahatlığı həll etmək və ya hər hansı ilkin müşahidələri aydınlaşdırmaq üçün əlavə sənədlər təqdim etməyə və ya aydınlaşdırmağa imkan verir.

Sahə İşlərindən Sonrakı Qiymətləndirmə

• Sahə İşlərindən Sonra - Sahə işlərindən sonra auditor aşkar edilmiş müşahidələri və müvafiq tövsiyələri qeyd edərək audit hesabatının qaralama versiyasını yazır. Bu qaralama hesabat çıxış konfransında müzakirə üçün audit olunan şəxsə göndərilir.
• Çıxış Konfransı - Çıxış konfransı zamanı audit olunan şəxs dəyişikliklər təklif etmək imkanına malikdir və razılaşdırılmış hər hansı dəyişikliklər layihə hesabatına daxil edilir. Auditor həmçinin audit olunan şəxsdən tövsiyələrə yazılı cavablar verməsini tələb edir.

Hesabat

Auditorlar daha sonra sübutları topladıqdan və qiymətləndirdikdən sonra hesabatlarını planlaşdırırlar. Bu addım tapıntıların xülasəsini təqdim edəcək, uyğunsuzluqları müəyyən edəcək və təkmilləşdirmək üçün tövsiyələr verəcəkdir.

• İlkin layihə - Bu, auditor hesabatının ilkin layihəsidir və tapşırıq zamanı toplanmış və qiymətləndirilmiş məlumatları özündə əks etdirir. Bu mərhələdə, zəruri hallarda düzəlişlər edilə bilər və rəhbərliyin hər hansı şərh, sual və ya narahatlıq varsa bunu bir həftə ərzində bildirməlidir.
• Natamam Qaralama - Hesabatın ikinci layihəsi rəhbərliyə göndərilir və auditor hesabatının "son layihəsi" hesab olunur. Buraya ilkin layihədən razılaşdırılmış dəyişikliklər daxil edilir və yenidən dəyişikliyə ehtiyac olarsa rəhbərliyin bunu 15 gün ərzində bildirməlidir.
• Yekun Hesabat - Auditor yekun hesabatı rəhbərliyinə təqdim edir.

Audit hesabatı vacibdir, çünki rəhbərliyə və maraqlı tərəflərə şirkətin maliyyə və uyğunluq vəziyyəti barədə dəqiq məlumat verir. Hesabat vermə audit prosesinin 5 mərhələsindən biridir və bu mərhələdə nəticələr tam və şəffaf şəkildə bildirilir.

İzləmə/Monitorinq

Sonuncu meyar hesabat tamamlandıqdan sonra belə izləmənin davam etdirilməsidir. Bəzi hallarda, auditorlar təkmilləşdirmələrin baş verdiyini və ya təşkilatın risklərinin aradan qaldırılıb-salınmadığını yoxlamaq üçün bəzi sahələri yenidən nəzərdən keçirmək məsuliyyətini öz üzərlərinə götürə bilərlər. Monitorinq müəssisələrə sistemlərini gücləndirməyə və əvvəlki səhvlərini heç vaxt təkrarlamamalarını təmin etməyə kömək edir. Bu, həmçinin maraqlı tərəfləri bunun sadəcə qanuni uyğunluq tələb edən bir vasitə deyil, davamlı təkmilləşdirmə vasitəsi olduğuna inandırır.