Azərbaycanda Vergi İslahatları: Sahibkarlığın İnkişafına Təsir və Yeni İmkanlar
Azərbaycanda vergi sistemi son illərdə biznes mühitinin inkişafını dəstəkləmək məqsədilə mühüm dəyişikliklərə məruz qalır.
Həyata keçirilən islahatlar sahibkarlar üçün daha əlverişli şərait yaratmaqla yanaşı, investisiya mühitinin gücləndirilməsinə də xidmət edir.
Vergi siyasətində əsas yeniliklər və dəyişikliklər
Qarşıya qoyulan məqsədlərə nail olmaq üçün vergi orqanları tərəfindən müxtəlif səmərəli islahatlar həyata keçirilir. Vergi qanunvericiliyi biznes mühitində yaranan ehtiyaclara və sürətli dəyişikliklərə uyğun olaraq davamlı şəkildə təkmilləşdirilir. Bu prosesdə biznes subyektlərinin də iştirakı təmin olunur.
Kapital bazarlarının inkişafını stimullaşdırmaq məqsədilə vergi qanunvericiliyinə bir sıra təşviq mexanizmləri əlavə edilib. Bu təşviqlər çərçivəsində dividendlərlə bağlı müxtəlif vergi güzəştləri tətbiq olunur. Belə ki, ƏDV üzrə qeydiyyata alınmayan mikrosahibkarların təsisçiləri və ya səhmdarları olan fiziki şəxslərin dividend gəlirləri vergidən azad edilib.
Eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslərin səhmdarlarının dividend gəlirləri 2023-cü il yanvarın 1-dən başlayaraq 10 il müddətinə vergidən azad olunub. Ümumilikdə isə dividendlər üzrə ödəmə mənbəyində tutulan vergi dərəcəsi daimi olaraq 10 faizdən 5 faizə endirilib. Bu da kapital üzərində vergi yükünün azalmasına xidmət edir.
Bununla yanaşı, innovasiya fəaliyyətinin təşviqi, rəqabətqabiliyyətli texnologiya sektorunun formalaşdırılması və yüksək əlavə dəyər yaradan iqtisadiyyatın inkişafı məqsədilə texnopark rezidentləri üçün də güzəştlər tətbiq olunur. Texnoparkdan kənarda sistem inteqrasiyası və proqram təminatının hazırlanması ilə məşğul olan şəxslərin ödədiyi dividendlər 10 il müddətinə gəlir və mənfəət vergisindən azad edilib.
Fond bazarını daha cəlbedici etmək və investor fəallığını artırmaq məqsədilə isə 2023-cü il fevralın 1-dən etibarən 5 il müddətinə Azərbaycanda və xaricdə rezident hüquqi şəxslər tərəfindən kütləvi təklif olunan və tənzimlənən bazarda satılan səhmlər və istiqrazlar üzrə ödənilən dividendlər, diskont və faiz gəlirləri fiziki şəxslərin gəlir vergisindən azad olunub.
2026-cı ildən başlayaraq vergi yükünün azaldılması, sahibkarlığın təşviqi və xüsusilə kiçik və orta biznesin (KOB) dəstəklənməsi istiqamətində bir sıra mühüm dəyişikliklər qüvvəyə minib. Bu dəyişikliklərin əsas məqsədi sahibkarlar üçün vergi yükünü optimallaşdırmaq və biznes mühitini daha əlverişli etməkdir.
Bu çərçivədə Naxçıvan Muxtar Respublikasında fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinə işğaldan azad edilmiş ərazilər üçün nəzərdə tutulan vergi güzəştləri tətbiq olunur. Kənd təsərrüfatına aid mövcud vergi güzəştləri balıqçılıq sahəsinə də şamil edilib.
Bundan əlavə, fiziki şəxslərin xaricdən əldə etdikləri dividend gəlirləri üzrə vergi dərəcəsi 14 faizdən 5 faizə endirilib. Sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri üçün isə nağdsız dövriyyəyə tətbiq olunan vergi dərəcəsi 8 faizdən 6 faizə salınıb. Bu dəyişikliklər sahibkarlığın inkişafına, biznes fəaliyyətinin genişlənməsinə və ümumi vergi yükünün azalmasına yönəlib.
Vergi sisteminin inkişaf istiqamətləri və gələcək strategiyası
Təşviqedici vergi islahatları biznes mühitinin yaxşılaşmasına ciddi təkan verib. Bu müsbət dəyişikliklər xarici investorların da diqqətini cəlb edir.
Alman-Azərbaycan Xarici Ticarət Palatasının “Azərbaycanda 2025–2026-cı illər üzrə bazar araşdırması” hesabatında ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlılığını təmin etmək üçün həyata keçirilən strategiyalar, sahibkarlıq mühitindəki inkişaflar və vergi islahatlarının müsbət təsirləri xüsusi qeyd olunur.
Hesabatda Dövlət Vergi Xidmətinin 2025–2028-ci illər üzrə Strategiyasında müəyyən edilmiş hədəflər də vurğulanır. Almaniya ticarət və investisiya təşkilatının eksperti Uve Ştroxbax bu sənədin əhəmiyyətini qeyd edərək bildirir ki, bu strategiya çərçivəsində kiçik bizneslərin daha sürətli inkişaf edərək orta biznes səviyyəsinə çatması üçün müxtəlif təşviqlər nəzərdə tutulur. Bu tədbirlər özəl sektorun güclənməsinə, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə və ümumi dayanıqlılığın artmasına xidmət edəcək.
Dövlət Vergi Xidmətinin 2025–2028-ci illər üzrə Strategiyasında müəyyən olunan hədəflər biznes mühitinə dəstəyin davamlı olacağını göstərir. Könüllü vergi ödənişlərinin artırılması üçün müştəriyönümlü yanaşmanın tətbiqi, sahibkar hüquqlarının qorunması, vergi yükünün ədalətli bölüşdürülməsi və vergi dərəcələrinin optimallaşdırılması əsas istiqamətlər kimi qeyd olunur.
Gələcəyə yönəlmiş vergi sistemi iqtisadi inkişafı dəstəkləməklə yanaşı, cəmiyyətin etimadını gücləndirir və könüllü vergi ödəmə mədəniyyətini təşviq edir. Müasir vergi idarəçiliyinin qurulması üçün dayanıqlı, fasiləsiz və təhlükəsiz informasiya texnologiyaları mühitinin yaradılması əsas prioritetlərdən biridir.
Eyni zamanda, innovasiya yönümlü yanaşma vergi sisteminin dəyişən iqtisadi və texnoloji şəraitə uyğunlaşmasını təmin edir və biznes subyektləri üçün daha çevik və müasir xidmət modelinin formalaşmasına kömək edir.
Bütün bu addımlar nəticə etibarilə biznes mühitində investisiyalar üçün daha sabit, təhlükəsiz və cəlbedici zəmin yaradır.
Nəticə
Ümumilikdə həyata keçirilən vergi islahatları sahibkarlığın inkişafını stimullaşdırmaq, vergi yükünü azaltmaq və iqtisadi dayanıqlılığı gücləndirmək məqsədi daşıyır. Güzəştlərin genişləndirilməsi, vergi dərəcələrinin optimallaşdırılması və innovasiya yönümlü yanaşma biznes mühitinin daha çevik və rəqabətqabiliyyətli olmasına şərait yaradır. Bu isə həm yerli, həm də xarici investorlar üçün daha cəlbedici və sabit iqtisadi mühit formalaşdırır.