Şirkətlərdə hüquqi audit nədir?

Hüquqi audit şirkətin, müəssisənin və ya digər hüquqi şəxsin hüquqi vəziyyətinin hərtərəfli qiymətləndirilməsi prosesidir. Onun əsas məqsədi biznes fəaliyyətində və ya planlaşdırılan əməliyyatlarda yarana biləcək hüquqi riskləri əvvəlcədən müəyyən etmək və bu risklərin idarə olunmasına kömək etməkdir.
Hüquqi audit xüsusilə şirkətin inkişaf strategiyasının hazırlanması, investisiya cəlbi və ya korporativ dəyişikliklər zamanı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu proses sayəsində biznesin hüquqi vəziyyəti obyektiv qiymətləndirilir və mümkün risklər vaxtında aşkarlanır.

Hüquqi audit hansı hallarda aparılmalıdır?

Praktikada hüquqi audit ən çox Due Diligence (Kompleks Araşdırma) prosesinin bir hissəsi kimi həyata keçirilir. Xüsusilə aşağıdakı hallarda hüquqi auditin aparılması tövsiyə olunur:

• şirkətlərin birləşməsi (M&A);
• səhmlərin və ya aktivlərin satışı;
• yeni investorun cəlb edilməsi;
• şirkətin alınması və ya satılması;
• iri investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi.

Bununla yanaşı, hüquqi audit yalnız əməliyyatlar zamanı deyil, şirkətin daxili təşəbbüsü ilə də həyata keçirilə bilər. Belə audit müəssisənin fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğunluğunu qiymətləndirməyə, daxili prosesləri təkmilləşdirməyə və hüquqi riskləri minimuma endirməyə imkan verir.
Peşəkar şəkildə aparılmış hüquqi audit şirkətin hüquqi vəziyyətini dəqiq qiymətləndirməyə və onu gələcək əməliyyatlara daha təhlükəsiz şəkildə hazırlamağa kömək edir.

Hüquqi audit praktikada nələri əhatə edir?

Hüquqi auditin effektiv aparılması üçün şirkətin sənədləri, müqavilələri və daxili prosesləri ətraflı şəkildə təhlil edilir. Bu proses adətən təcrübəli hüquqşünaslardan ibarət konsaltinq və ya hüquq şirkəti tərəfindən həyata keçirilir.
Audit zamanı şirkətin fəaliyyət sahəsi, biznes modeli və planlaşdırılan əməliyyatın xüsusiyyətləri də nəzərə alınır.
Əksər hallarda hüquqi audit aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:

• şirkətin təsis və mülkiyyət strukturu;
• səhmdarlıq və korporativ idarəetmə;
• əsas kommersiya müqavilələrinin hüquqi vəziyyəti;
• daşınmaz əmlakın hüquqi statusu və istifadə hüquqları;
• əqli mülkiyyət hüquqları və digər intellektual aktivlər;
• əmək qanunvericiliyinə uyğunluq;
• qüvvədə olan qanunvericiliyin tələblərinə riayət olunması (Compliance);
• şirkətin əsas aktivlərinin hüquqi vəziyyəti.

Auditin əsas məqsədi şirkətin dəyərinə, gəlirliliyinə və planlaşdırılan əməliyyatın uğuruna təsir edə biləcək hüquqi riskləri müəyyən etməkdir.

Hüquqi auditin nəticəsi

Hüquqi auditin yekununda ətraflı hesabat hazırlanır.
Bu hesabatda:

• aşkar edilmiş hüquqi risklər;
• mövcud uyğunsuzluqlar;
• potensial məsuliyyət yaradan hallar;
• risklərin aradan qaldırılması üçün tövsiyələr;
• sənədlərin təkmilləşdirilməsi üzrə təkliflər;
• qanunvericiliyə uyğunlaşdırma tədbirləri

ətraflı şəkildə təqdim olunur.
Belə hesabat şirkət rəhbərliyinə düzgün qərar qəbul etmək və gələcək hüquqi problemlərin qarşısını almaq üçün etibarlı əsas yaradır.

Hüquqi audit investorlar üçün niyə vacibdir?

İnvestor üçün hüquqi audit düzgün investisiya qərarının qəbul edilməsində əsas vasitələrdən biridir.
Şirkətin hüquqi vəziyyəti tam araşdırılmadan:

• biznesin real dəyərini müəyyən etmək;
• gələcək riskləri qiymətləndirmək;
• investisiyanın gəlirliliyini hesablamaq

çətin olur.
Məhz buna görə də hüquqi audit Due Diligence prosesinin əsas mərhələlərindən biri hesab edilir.
Audit nəticələri aşağıdakı məsələlərin müəyyən edilməsinə kömək edir:

• müqavilələrdə hüquqi təminatların hazırlanması;
• tərəflərin məsuliyyət mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi;
• alış qiymətinə düzəlişlərin edilməsi;
• əməliyyat risklərinin azaldılması.

Ən önəmlisi isə odur ki, hüquqi audit yalnız riskləri müəyyən etmir, eyni zamanda onların aradan qaldırılması üçün konkret həll yolları da təqdim edir.
Beləliklə, risklər müqavilə imzalanmadan əvvəl minimuma endirilə bilir.

Hüquqi auditdə texnologiyanın rolu

Müasir dövrdə Due Diligence prosesləri çoxsaylı sənədlərin təhlilini tələb edir.
Böyük layihələrdə aşağıdakılar araşdırılır:

• yüzlərlə müqavilə;
• korporativ sənədlər;
• daşınmaz əmlak sənədləri;
• əqli mülkiyyət sənədləri;
• digər hüquqi sənədlər.

Bu səbəbdən hüquqi audit zamanı Virtual Data Room (VDR) platformalarından geniş istifadə olunur.
Bu sistemlər aşağıdakı üstünlükləri təmin edir:

• sənədlərin təhlükəsiz saxlanılması;
• məlumatların sistemli şəkildə təşkili;
• eyni vaxtda bir neçə hüquqşünas və məsləhətçinin işləməsi;
• məlumatların təhlükəsiz paylaşılması;
• audit prosesinin sürətləndirilməsi.

Nəticədə həm hüquqşünaslar, həm də investorlar şirkətin hüquqi vəziyyəti barədə daha qısa müddətdə dolğun məlumat əldə edə bilirlər.